Kategorie
Ostatnie
Popularne

Był. Jest. Będzie. Uładzimir Karatkievič pisarz-patriota

26 listopada 1930 roku przyszedł na świat jeden z najznamienitszych białoruskich pisarzy Uładzimir Siamionowič Karatkievič. Znany jako poeta, literat, publicysta, twórca scenariuszy, dramaturg oraz tłumacz. Urodził się w Orszy, w rejonie witebskim jako trzecie dziecko Siamiona Karatkieviča i Nadziei z domu Hrynkievič.

Rodzice od najmłodszych lat wpoili mu zamiłowanie do słowa pisanego oraz historii – prawdziwych, jak i zmyślonych. Zwłaszcza matka, obdarzona darem opowiadania nauczyła go wielu bajek i zainteresowania przyrodą. Mały Uładzimir szybko nauczył się czytać i stał się częstym gościem miejscowej biblioteki.W wieku 6 lat napisał swoje pierwsze wiersze. W tym czasie objawił się też jego talent malarski i muzyczny.

Swoją edukację rozpoczął 1938 roku w Orszy. Po trzecim roku nauki wyjechał do Moskwy, gdzie mieszkała jego siostra Natalia. Gdy wybuchła Wielka Wojna Ojczyźniana trafił, podczas ewakuacji, w okolice Riazania. W wojennym wirze wydarzeń młody Karatkievič zawędrował do Kijowa, gdzie zainteresował się historią. Do rodzinnego domu powrócił w 1944 roku. W wielu jego utworach przewijają się wspomnienia rodzinnych stron.

Drugim ważnym i często opisywanym przez niego miejscem był Rahačoŭ, gdzie znajdował się dom zbudowany przez jego dziadka Vasila. Pisarz często powracał w to miejsce, miał nawet swój pokój, do którego mógł zawsze przyjechać aby poszukać spokoju i wytchnienia.

W drugiej połowie lat 40. Uładzimir wrócił do szkoły. Już wtedy interesował się literaturą i historią. Podczas nauki w szkole średniej rozwijał swoje pisarskie zdolności. Tworzył nowele, opowiadania i artykuły literaturoznawcze. W tym okresie napisał około 200 wierszy. Jednak na początku swojej pisarskiej drogi chował je „do szuflady”.

Jego talent został dostrzeżony przez nauczycielkę, opiekunkę kółka literackiego. Pierwsze wiersze Karatkieviča opublikowano w czasopiśmie, pisanym odręcznie przez członków tego szkolnego kółka zainteresowań.

Po zakończeniu edukacji w szkole średniej Karatkievič udał się do Kijowa, gdzie podjął naukę na kierunku filologia rosyjska na Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. Intensywne studenckie lata upłynęły mu na zgłębianiu literatury światowej oraz studiach nad historią – przede wszystkim Białorusi. Szybko dał się poznać jako zdolny i sumienny student.

W tym czasie próbował swoich sił jako poeta. Tworząc wiersze w różnych językach: po białorusku, rosyjsku, ukraińsku, a nawet po polsku. Jego zainteresowania historią zaowocowały powstaniem pierwszej wersji utworu: „Dzikie polowanie króla Stacha”.

W 1954 roku Uładzimir Karatkievič zakończył studia. Jego praca dyplomowa „Bajka. Legenda. Podanie” wywołała w środowisku akademickim wiele kontrowersji. Dyplom magistra otrzymał dzięki wstawiennictwu jednego z wykładowców.

W latach 1954- 1956 pracował jako nauczyciel w jednej z podkijowskich wsi Lesavičy . Mimo oddalenia od literackich ośrodków, pisarz nie pozostał bierny. Tworzył wiersze, jak również poświęcał się pracy naukowej. W 1955 roku w czasopiśmie „Połymja” ukazał się jego pierwszy wiersz „Mašeka” poświęcony bohaterowi legend ludowych. W tym roku Karatkievič został dostrzeżony przez Maksima Tanka ówczesnego redaktora „Połymja”. Obaj poeci przez długi czas prowadzili ożywioną korespondencję. Starszy kolega Tank pokazywał twórczą drogę młodemu Karatkievičowi.

W 1956 roku Karatkievič wrócił do domu rodzinnego, gdzie objął posadę nauczyciela. W tym czasie postanowił także napisać pracę doktorską poświęconą powstaniu 1863- 864 r. w literaturze. Praca ta nie została jednak dokończona.

W 1957 roku Uładzimir Karatkievič został oficjalnie przyjęty do Stowarzyszenia Literatów BSRR. Przez cały okres swojej twórczości był znany ze swego skrupulatnego podejścia do pracy. Wśród jego dokumentów znaleziono wiele planów dotyczących przyszłych publikacji, powieści, wierszy, scenariuszy, utworów dla dzieci itp. Niestety nie wszystkie te zamysły udało mu się zrealizować.

W 1958 roku ukazał się pierwszy zbiór wierszy poety „Matczyna dusza”. W tym czasie autor zakończył też pracę nad jednym ze swoich koronnych dzieł „Wielkie polowanie króla Stacha”.

Lata 1958-1962 upłynęły Karatkievičowi na studiach w Moskwie. Początkowo podjął tam naukę na fakultecie literaturoznawstwa, później scenopisarstwa. W tym czasie wydrukowano kolejny jego zbiór wierszy. Następnie w 1961 roku zbiór opowiadań „Błękit i złoto dnia”, a w kolejnym roku powieści „Siwa legenda”, poświęcona powstaniu na Mohylewszyźnie w XVII wieku oraz „Cygański król”- opisująca życie szlachcica Michała Janowskiego.

Lata 60. to niezwykle płodny okres dla autora. W 1962 roku przeniósł się do Mińska. W tym czasie napisał najbardziej znane utwory. Większość z nich poświęcona była ważnym wydarzeniom z historii Białorusi. Warto tutaj wspomnieć między innymi o takich dziełach jak „Kastuś Kalinoŭski”- poświęcona życiu bohatera powstania styczniowego, „Kłosy pod twoim sierpem”- dotyczące wydarzeń poprzedzających powstanie 1963-1964, „Chrystus wylądował w Grodnie”- poświęcona średniowiecznej Białorusi, powieść „Zbroja” również opisująca powstanie Kalinoŭskiego i wiele innych. W 1969 roku ukazały się kolejne zbiory jego utworów ”Moja Iliada” i „Čazienija”.

Karatkievič odegrał ważną rolę także w białoruskiej kinematografii. Napisał wiele scenariuszy filmów dokumentalnych. Między innymi: „Świadkowie wieczności”, „Pamięć”, „Bądź szczęśliwa, rzeko” i wiele innych. Na podstawie jego utworu „Chrystus wylądował w Grodnie” również powstał film.

Lata 60. to także najważniejszy okres w jego życiu prywatnym. Właśnie wtedy Karatkievič poznał swoją przyszłą żonę- doktor historii Valencinę Nikiciną. Na początku znajomości z Uładzimirem Valencina wykładała na uniwersytecie w Brześciu. Później przeniosła się do Mińska, gdzie związała się z Instytutem Etnografii i Folkloru Białoruskiej Akademii Nauk.

Uładzimir Karatkievič znany był ze swojego zamiłowania do podróży. Białoruś znał „od podszewki”. Oprócz tego wielokrotnie bywał w krajach ościennych: Polsce, Czechosłowacji. Podczas wędrówek zwracał uwagę przede wszystkim na ludzi, na ich mentalność, sposób życia. To oni byli inspiracją wielu postaci w jego utworach.

Znamiennym okresem w twórczości Karatkieviča były lata 70. Wtedy to powstały utwory takie jak „Ziemia pod białymi skrzydłami”, będąca osobliwym studium kultury i historii Białorusi. Sam tytuł stał się symbolicznym synonimem nazwy Białoruś. W 1972 roku ukazała się powieść „Liście kasztanów”, jej akcja w dużej mierze rozgrywa się na Ukrainie, więc dopatrywać się tu można wątków autobiograficznych.

Karatkievič współtworzył także wydane w 1978 i 1979 roku albumy fotograficzne: „Puszcza Białowieska” i „Pamięci ziemi białoruskiej”, dodając opisy do zamieszczonych tam zdjęć. W 1978 roku ukazał się zbiór utworów historycznych jego autorstwa „Z wieków minionych”

Wiele miejsca w swej twórczości Karatkievič poświęcił wybitnym Białorusinom. Pisał między innymi o: Franciszku Skarynie, Kastusiu Kalinoŭskim, Jance Kupale, Maksimie Bahdanoviču, a także postaciach światowego formatu takim jak: Anton Czechow, Michaił Szałachow, George Byron.

O wielkości intelektu autora świadczy fakt, iż przekładał teksty z wielu języków: polskiego, ukraińskiego, łotewskiego, gruzińskiego, czeskiego, słowackiego. Miał przyjaciół wśród literatów na całym świecie.

W latach 70. pracował w białoruskiej telewizji, jako gospodarz programu „Spadčyna”, poświęconemu historii i kulturze Białorusi. Audycja cieszyła się niebywałą popularnością wśród widzów.

Uładzimir Karatkievič był duszą towarzystwa. Przez całe życie skupiał wokół siebie śmietankę literatów i inteligentów Białorusi i nie tylko. Przyjaźnił się między innymi z Janką Brylem, Vasilem Bykavem, Ryharem Baradulinem.

Lata 80. były  okresem w którym najbardziej doceniono pisarza. Uhonorowano go licznymi nagrodami, wznawiano jego publikacje. Niestety był to jednocześnie bardzo smutny czas dla autora. W 1983 roku po ciężkiej chorobie umarła Valencina, żona pisarza. Karatkievič bardzo przeżył tę stratę. Również jego zdrowie w tym czasie było dość wątłe. Umarł rok po śmierci żony 25 lipca 1984 roku w wieku 54 lat.

Pozostawił po sobie niezwykły dorobek literacki. Jego twórczość ceniona jest zarówno na Białorusi, jak i poza jej granicami. Przesiąknięte na wskroś patriotyzmem utwory pomogły Białorusinom przetrwać czas historycznej zawieruch. Nadal dodają im otuchy, pozostają w ich pamięci, czytane wciąż na nowo.

Zdjęcie dzięki uprzejmości portalu kamunikat.org

Źródło:
Uladzimir Karatkievič. Asoba i tworčasc. http://archives.gov.by/index.php?id=883847

Pod tym linkiem można znaleźć książki U. Karatkieviča do ściągnięcia (po białorusku): http://budzma.by/news/ehlyektronnyya-knihi-uladzimira-karatkyevicha-pampuycye-i-chytaycye.html

Dzieła autora dostępne także: http://kamunikat.org/Karatkievicz_Uladzimir.html

Film o życiu pisarza (wersja białoruska)
https://www.youtube.com/watch?v=P5qBYtBXDZ0