Kategorie
Ostatnie
Popularne

Tajemnicza Noc Kupały

Kupalle

Jedno z najstarszych ludowych świąt słowiańskich, dobrze znane nam w Polsce jako Noc Kupały, Noc Świętojańska, Sobótka, czy Wigilia św. Jana, to uroczystość na cześć letniego przesilenia słońca, poświęcona wodzie i ogniu – żywiołom mającym oczyszczającą moc. To również święto urodzaju, miłości, radości i płodności.

Znane w wielu regionach Europy. W niektórych zapomniane, w innych, tak jak w Polsce obecnie przeżywa swoje odrodzenie, ale chyba właśnie na Białorusi – kraju, w którym w wyjątkowy, unikalny sposób dokonała się synteza tradycji pogańskich z chrześcijańskimi – najpełniej zachowała się obrzędowość tego święta, nadal i nieprzerwanie obchodzonego ze szczególnym rozmachem.

Magiczne obrzędy i rytuały Kupalla pojawiły się jeszcze w czasach pogańskich. Słowo „kupała” znaczyło tyle co „gniewne”, „gorące”, „kipiące złością”, „wściekłe” – właśnie tak przodkowie wyobrażali sobie słońce i jego cudotwórczą siłę. W czasie święta ludzie składali hołd również innym potężnym żywiołom – ogniu, wodzie i ziemi.

Wraz z rozpowszechnianiem się chrześcijaństwa, tradycja zyskała nowe znaczenie. Kościół nie mogąc usunąć głęboko zakorzenionego w obrzędowości ludowej zwyczaju, postanowił go przyswoić, tak więc nadano świętu patrona – Jana Chrzciciela. Z czasem świętego zaczęto nazywać Kupałą, mylnie wiążąc słowo „kupalle” ze słowem „kupać” (kąpać), czyli opuszczać w wodę, a właśnie taką formę chrztu stosował św. Jan.

Obrzędy Kupalnocki na obrazie białoruskiego malarza Michaiła Filipowicza, 1921

Obrzędy Kupalnocki na obrazie białoruskiego malarza Michaiła Filipowicza, 1921

Kiedy świętowane jest Kupalle?

W obrzędowości białoruskiej Nocy Kupały ciasno splotły się starożytne pogańskie i późniejsze chrześcijańskie tradycje. Obecnie zgodnie z prawosławnym kalendarzem Kupalle świętowane jest 7 lipca, a katolickim – 24 czerwca.

Cuda, tradycje i obrzędy.

Z Kupallem związanych jest wiele niezwykłych legend i podań. W narodzie wierzono, że w tę noc rzeki świecą wyjątkowym, nierealnym blaskiem, a w ich wodach, pod postacią rusałek kąpią się dusze zmarłych. Po ziemi chodzą wiedźmy, czarodzieje i duchy, które zamierzają zaszkodzić ludziom. Rośliny i zwierzęta tej nocy rozmawiają.

Jednak by zobaczyć te wszystkie cuda i zrozumieć język zwierząt i ptaków należy znaleźć kwiat paproci, która zakwita, zgodnie z wierzeniami, jedynie na chwilę raz w roku, właśnie w tę noc. Kwiat dawał nadzwyczajną zdolność do widzenia przyszłości i pozwalał odnaleźć wszystkie ukryte skarby świata, ale zdobyć je mógł tylko bardzo śmiały i odważny człowiek. Poszukiwania kwiatu paproci (paparać-kvietki) – to jeden z najbardziej tajemniczych rytuałów Nocy Kupały.

Na Kupalle Białorusini odprawiali jeszcze wiele innych symbolicznych obrzędów:

  • zbiór leczniczych kwiatów i ziół, które nabywały tej nocy szczególnej siły;
  • rytuał oczyszczenia ogniem – ludzie skakali przez ogniska, palili kręgi, najczęściej z siana, symbolizujące słońce, w ognisko wrzucano również ubrania chorych, oraz stare rzeczy;
  • wróżby – dziewczęta puszczały na wodę wianki, wyłowienie go przez kawalera oznaczało szybkie zamążpójście dziewczyny;
  • rytuały mające zapewnić ochronę domów i pół przed nieczystą siłą;
  • upraszanie o urodzaj i dostatek;
  • obrzędowe pieśni i korowody, głośne, wesołe zabawy;
  • rytuał oczyszczenia ciała wodą przy wschodzie słońca, a także umywanie się rosą.

Od dawien dawna w kupalnocce brali udział wszyscy mieszkańcy wsi, ponieważ tylko wspólne dokonanie obrzędów mogło zabezpieczyć dobrobyt.

Kupalle dzisiaj.

paparać kvietka

źródło: belarus.by

Każdego roku, wraz z nadejściem najdłuższych letnich dni i krótkich nocy, na Białorusi – na brzegach rzek i jezior – świętowane jest Kupalle. Obecnie obchody łączą w sobie starożytne tradycje i rytuały z teatralizowanymi koncertami i zabawami.

Na uroczystości kupalnocki można wybrać się do wielu miejscowości na Białorusi. Najbardziej popularne i masowe zabawy odbywają się we wsi Alieksandryja w obwodzie mohylewskim. Święto w ciągu kilku lat stało się prawdziwym brandem kraju – przyjeżdża tutaj mnóstwo gości nie tylko z Białorusi, ale z Ukrainy, Łotwy, Litwy, Rosji i innych państw świata.

Inne miejsca na Białorusi gdzie organizowane są najciekawsze obchody Kupalla:

  • Mińsk, park Lošycki;
  • Wieś Ivieś na brzegu jeziora Szo, obwód witebski;
  • Miejscowość Raków (Rakaŭ), obwód miński;
  • Turów (Turaŭ), obwód homelski;
  • Słuck, obwód miński;
  • Zasław (Zaslaŭje) nad rzeką Świsłocz, obwód miński

Święto obchodzone jest również w etnograficznych muzeach na Białorusi:

  • „Soncavarot” – festiwal zespołów folklorystycznych w białoruskim państwowym muzeum ludowej architektury – wieś Aziarco w obwodzie mińskim;
  • Open air „Kupalle” – muzeum „Dudutki” we wsi Dudzičy, obwód miński (polecam ich stronę na facebooku https://www.facebook.com/Dudutki);
  • Kupalle i Rusalija – Siadziba Ziuzi Paazierskaha w mieście Pastavy, obwód witebski.

    Żródło: belarus.by
    Fot. autor Marina Begunkova