Kategorie
Ostatnie
Popularne

Twierdza Brzeska

Została wybudowana w pierwszej połowie XIX wieku przez władze carskie, na miejscu gdzie znajdował się Zamek w Brześciu i centrum starego miasta. W 1836 roku carscy inżynierowie zaczęli wznosić warowną twierdzę, co miało ochronić Rosję od ewentualnej napaści z zachodu. Pod jej budowę zburzone zostało stare miasto, w tym m. in. znajdująca się tam cerkiew św. Mikołaja, w której w 1596 roku podpisana została unia brzeska, łącząca Cerkiew Prawosławną z Kościołem Katolickim w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Cerkiew św. Mikołaja

źródło: wikipedia

Forteca budowana była przez 6 lat. Jej całkowita powierzchnia zajęła 4 km². W skład twierdzy wchodziły cztery wyspy. Pierwsza – naturalna, otoczona wodami Bugu, jego odnogi oraz rzeki Muchawiec – była wyspą centralną, nazywaną przez Rosjan Cytadelą. Pozostałe trzy były stworzone z 10-metrowych usypanych wałów i wykopanych fos. Zachodnia wyspa, znajdująca się na lewym brzegu Bugu, zgodnie z nomenklaturą rosyjską nazywana była Fortyfikacją Terespolską. Fortyfikacja Chełmska to wyspa południowa, a Kobryńska – północna. Po przejściu twierdzy w polskie ręce zmieniły się nazwy: środkowa wyspa została Centralną, zachodnia – Lotniczą, południowa- Szpitalną, a północna – Północną.
Głównym punktem twierdzy była wyspa Centralna, okrążona nie tylko wodami rzek, ale również zamkniętym kręgiem budynku zbudowanego z czerwonej cegły, którego długość wynosiła 1,8 km, a grubość ścian dochodziła do dwóch metrów. Wjazd na jej teren umożliwiały cztery, rozmieszczone w jednakowej odległości bramy. Najpiękniejszą z nich, reprezentacyjną była Brama Szpitalna (Chełmska).

Twierdza w okresie międzywojennym.

Brama Chełmska

Brama Chełmska

W budynku dawnego kolegium jezuickiego swoją siedzibę miało Dowództwo Okręgu Korpusu IX. Naprzeciw stojącego w centrum wyspy garnizonowego kościoła św. Kazimierza, rozciągał się plac saperski, gdzie przechodziły musztry wojskowe. Na końcu placu stał budynek, zamieszkany przez oficerów, a za nim znajdowały się piętrowe koszary 6 Baonu Saperów.

Teren twierdzy był pewnego rodzaju osiedlem, oprócz budynków zamieszkiwanych przez wojskowych wyższej rangi wraz z rodzinami, znajdowały się na jej terenie również koszary, biura Dowództwa Grupy Artylerii, szefostwa Fortyfikacji, Budownictwa Wojskowego i Uzbrojenia, kwatera dętej orkiestry saperskiej, Komenda Placu, biblioteka, spółdzielnia garnizonowa, drukarnia, elektrownia, piekarnia, kancelarie Sądownictwa, sklepiki: rzeźnika, szewca i jarzyniarza, a również domek fryzjera.

Budynek byłego klasztoru bazylianów (zamieniony przez Rosjan na koszary artyleryjskie, później na kasyno), nazywany Białym Pałacem, był „ośrodkiem kultury” na terenie twierdzy. W sali na parterze wystawiano sztuki przyjezdnych teatrów, miały tam miejsce wystawy i koncerty. W okresie karnawału, organizowane były słynne bale maskowe z nagrodami za najlepsze stroje, a po świętach „Kinderbal”. Pałac był miejscem otoczonym legendą – utrzymywano iż straszą tam duchy. W nocy można było ponoć usłyszeć śpiew zakonnic, które kiedyś zamieszkiwały te mury.

Kolejnymi miejscami, oprócz Białego Pałacu, gdzie skupiało się życie towarzyskie mieszkańców twierdzy była przystań wioślarska, korty tenisowe, a zimą lodowisko.

Młodzież mieszkająca na terenie twierdzy dojeżdżała do szkół średnich w mieście krótką kolejką, która miała tutaj swój końcowy przystanek.

Twierdza dzisiaj

Brama wejściowa

fot. Justyna Kiełek

Obecny wygląd twierdzy znacznie odbiega od oryginału. Zachował się jedynie historyczny układ przestrzenny, część bram zewnętrznych i wewnętrznych oraz umocnienia ziemne. Natomiast sama zabudowa w czasie wojny uległa zniszczeniu. Po wojnie zrobiono tu wielkie muzeum w sowieckim stylu. Twierdza otrzymała honorową nazwę „Twierdza – bohater” za obronę ZSRR w 1941 roku przed hitlerowską agresją. W propagandzie radzieckiej obrona twierdzy urosła do rangi symbolu bohaterstwa sowieckiego żołnierza.

Na teren Twierdzy Brzeskiej wchodzi się przez monumentalną bramę-gwiazdę. Przechodząc pod nią słyszymy rozlegający się z głośników komunikat o rozpoczęciu wojny, odgłosy bombardowania oraz pieśń “Święta wojna”, do której muzykę skomponował A. Aleksandrow, założyciel słynnego Chóru Aleksandrowa i autor muzyki do hymnu Rosji.

Mundury wypożyczane do zdjęć

fot. Małgorzata Tokarczyk

Idąc dalej możemy obejrzeć wystawę sprzętu wojskowego – czołgi i artylerię, pomniki poświęcone obrońcom twierdzy, cmentarz żołnierzy radzieckich, cerkiew z II połowy XIX wieku, fragmenty ocalałej zabudowy oraz zakonserwowane ruiny murów obronnych.

W okresie letnim stawiane są tam stoiska z pamiątkami. Można zrobić sobie zdjęcie w sowieckim mundurze, które są w różnych rozmiarach –  również dla dzieci, oraz z różnych okresów –  z czasów II wojny światowej lub bolszewicki z okresu rewolucji październikowej.

Pomnik "Męstwo"

Pomnik „Męstwo”

Centralne miejsce zajmuje monumentalny pomnik „Męstwo”, wzniesiony na cześć radzieckich obrońców twierdzy. Robi ogromne wrażenie swoją wielkością i przerażającym wyrazem twarzy wyrzeźbionego w skale sowieckiego żołnierza (W 2014 roku znalazł się na liście 11 najbrzydszych pomników świata sporządzonej przez dziennikarzy CNN). Obok niego stoi 100 metrowy obelisk, widoczny z każdego punktu twierdzy.

Pomnik "Pragnienie"

Pomnik „Pragnienie”

Przed  pomnikiem jest plac gdzie płonie wieczny ogień, obok postawione są tablice pamiątkowe z nazwiskami poległych w walkach żołnierzy. Na placu tym każdego roku odbywają się uroczystości obchodów Dnia Zwycięstwa (9-go maja), gdzie przychodzi mnóstwo ludzi (niestety nie wszyscy są tam dobrowolnie),chodzą z balonami, machają flagami (również radzieckimi), przemawiają kombatanci, w tle słychać pieśni żołnierskie.

Przy wejściu na plac, po jego lewej stronie znajduje się pomnik “Pragnienie”, przedstawiający sowieckiego żołnierza, który ostatkiem sił, próbuje zaczerpnąć wody z rzeki. Jest to hołd oddany obrońcom twierdzy, którzy wiele dni, bez pożywienia i wody odpierali atak wroga.

Wnętrze muzeum

fot. Małgorzata Tokarczyk

Na terenie twierdzy znajduje się otwarte w 1956 roku Muzeum Obrony Twierdzy, zajmujące pomieszczenia byłych koszar, które zachowały się na centralnej wyspie. Muzeum posiada 11 sal ekspozycyjnych, z ok. 40 tys. eksponatów, są to m. in. dokumenty, zdjęcia, umundurowanie, rzeczy osobiste, broń i in. Sale podzielone są tematycznie: historia twierdzy, okres międzywojenny (znajdują się tu ekspozycje poświęcone polskiej obecności na tych terenach), działania mające na celu wzmocnienie zachodnich granic, agresja niemieckich wojsk, działalność partii komunistycznej i władzy sowieckiej w organizowaniu oporu, walki przygraniczne, obrona twierdzy, operacja brzesko-lubelska, twierdza jako podstawa wychowania patriotycznego. Najważniejsze miejsce wśród ekspozycji zajmuje obrona twierdzy. W dwóch salach pokazywane są filmy dokumentalne dotyczące tego tematu.

Eksponaty muzeum

fot. Małgorzata Tokarczyk

Będąc na miejscu, warto odwiedzić również Archeologiczne Muzeum „Bjareście” założone w 1972 roku. Prezentuje rozwój gospodarczy Brześcia w IX-XIV w. Ma 14 sal ekspozycyjnych i ponad 45 tys. eksponatów. Główna wystawa obejmuje 30 wydobytych podczas wykopalisk drewnianych domów i budynków gospodarczych, pozostałości mostów. Wśród przedmiotów, które można obejrzeć są rzadkie znaleziska – grzebień z bukszpanu w wyrzeźbionymi cyrylicą literami, szpatułki z kości i wiele innych rzeczy codziennego użytku.

W centralnej części terenu znajduje się zbudowany w latach 1856—1879 prawosławny Sobór św. Mikołaja, będący zabytkiem architektury stylu rosyjsko-bizantyjskiego. W 1919 roku rozstał przerobiony w garnizonowy Kościół św. Kazimierza, a w 1928 roku był przebudowany, w wyniku czego stracił swoją fasadę w stylu prawosławnym i zaczął wyglądem przypominać sąsiedni kościół Augustynów.

Sobór św. Mikołaja

fot. Justyna Kiełek

Sobór św. Mikołaja

fot. Justyna Kiełek

Po przejęciu Brześcia przez wojska radzieckie ulokowano w kościele klub oficerski.  W wyniku II wojny światowej świątynia została mocno zniszczona, odbudowaną ja dopiero w 1991 roku jako cerkiew prawosławną.

 

 

Źródła:

Danuta Waszczukówna-Kamieniecka,  Brześć. Niezapomniane miasto, Londyn 1997

pl.wikipedia.org

be.wikipedia.org

http://kresy24.pl

http://pl.delfi.lt

http://www.radzima.org

http://www.ekskursii.by