Kategorie
Ostatnie
Popularne

Wycinanka

Wycinanka (na Białorusi funkcjonują jeszcze nazwy vyrazanka, vystryhanka) to rodzaj dekoracyjnej sztuki ludowej, rzemiosło artystyczne polegające na wycinaniu z papieru ażurowych wzorów i obrazków. Wycinanki pojawiły się w Chinach ok. 200 r. p.n.e – 200 n.e., jako następstwo wynalezienia papieru. W chińskich domach, kobiety, na święto wiosny, wieszały w oknach tradycyjne papierowe wzory: smoki, kwiaty i inne ludowe symbole. Technologia wytwarzania papieru z czasem stała się znana również w innych krajach: na początku sąsiednich – Japonii, Korei, Indonezji, a później w dalekich Persji, Turcji, aż wreszcie dotarła również do Europy.

Praca Lizaviety Čyrvoncavaj, źródło: vytinanka.by

Praca Lizaviety Čyrvoncavaj, źródło: vytinanka.by

Wycinanki obecne są w sztuce narodów Ałtaju, na północy Europy, na Bałkanach a także u wielu narodów słowiańskich, które wykorzystywały wycinankę głównie jako element dekoracyjny w tradycyjnych ornamentach ludowych.

Na terytorium Białorusi sztuka wycinania z papieru rozpowszechniła się w XVI wieku. W XVII wieku w Smorgoni działała fabryka papieru. O istnieniu takich pracowni w innych regionach Białorusi mówią nazwy wsi :”Papiernia”.

Od XVI wieku w kręgach szlacheckich istniały wycinanki sylwetkowe (czarno- białe, realistyczne obrazy ludzi, motywów przyrodniczych, scen rodzajowych) Z biegiem czasu papier stał się szerzej dostępny i wszedł w środowisko ludowe. Ludowa wycinanka różniła się od wyżej wspomnianej techniką wykonania. Papier składano na zasadzie harmonijki, 4-6 razy, aż przybierał formę trójkąta, wtedy po bokach wycinano ażurowe geometryczne wzory. Tym sposobem zawsze zachowana była symetria poszczególnych elementów.

Na Białorusi w XIX – I połowie XX wieku wycinanek używano do ozdabiania mieszkań, stosowane były również jako dekoracje na święta, nakładano je na różne przedmioty. Ozdabiano nimi ściany, okna, półki, meble, pokuć (sakralne miejsce w chacie, gdzie stał stół, a nad nim wisiała ikona), ikony oraz inne elementy wyposażenia domu. Kobiety wycinały zasłony, serwetki, kwiaty, koronki, nakrycia głowy, gwiazdy bożonarodzeniowe, abażury na lampy. Każdego roku wycinankę odnawiano, zazwyczaj przed Wielkanocą. Na zachodzie Białorusi czarnymi wycinankami dekorowano bielone ściany wnętrz. Wzory na wycinanki często zaczerpnięte były z tkactwa, haftów, ceramiki rzeźb.

Praca Lizaviety Čyrvoncavaj, źródło: vytinanka.by

Praca Lizaviety Čyrvoncavaj, źródło: vytinanka.by

Najbardziej charakterystyczne dla Białorusi są wzory geometryczne , roślinne, rzadziej zoomorficzne i antropomorficzne. Pod postacią gwiazdek, słoneczek, kwiatów, śnieżynek, ptaków i innych znaków krył się symboliczny sens, który był powszechnie zrozumiały („drzewo życia”, „żeński los”, ptak- symbol duszy człowieka itp.) Z czasem jednak prawdziwe znaczenie symboli zostało utracone, mało kto pamiętał ich pierwotną treść. Z biegiem czasu, wraz z rozwojem przemysłu, wycinankę zastąpiły wyroby tekstylne. Tradycyjna wycinanka praktycznie całkowicie zniknęła z domostw.

Swój krótki renesans przeżyła jeszcze w pierwszej połowie XX wieku, a następny okres jej rozkwitu przypadł na pierwsze dziesięciolecie po wojnie.
Obecnie również można zaobserwować odnowienie tego rodzaju sztuki w nowoczesnej formie. Wycinanka nabrała współczesnego wydźwięku, ale nie straciła tradycyjnych cech.

Współczesna białoruska wycinanka wyróżnia się bogatą różnorodną tematyką, techniką wykonania, designerskimi rozwiązaniami, ale zawsze zorientowana jest na ludowe, tradycyjne motywy.

Poniżej zamieszczamy wspaniałą, nowatorską animację wyprodukowaną przez Bielarusfilm, wzorowaną na tradycyjnej wycinance.

Zdj. główne: Prace Lizaviety Čyrvoncavaj (Лізавета Чырвонцава ), źródło: vytinanka.by
Źródła:
vytinanka.by
www.alesyamag.by
be-tarask.wikipedia.org/wiki/Выцінанка