Bielarus.pl
Kategorie
Ostatnie
Popularne

Kuropaty – miejsce-symbol narodowej pamięci Białorusinów (cz. I)

29 października obchodziliśmy 78 rocznicę mordu dokonanego przez NKWD na 130 przedstawicielach białoruskiej elity intelektualnej. Należy pamiętać, że nie była to jednorazowa akcja, a część zaplanowanego masowego działania mającego na celu likwidację tzw. wrogów ludu. Symbolem tej komunistycznej zbrodni dokonanej na narodzie białoruskim są Kuropaty – uroczysko znajdujące się na skraju Mińska, gdzie odnaleziono zbiorowe mogiły ofiar stalinowskich represji.

Wielka czystka

Tradycja oczyszczania szeregów partii, likwidowania dyletantów, ludzi o innych poglądach politycznych funkcjonowała od samego początku pełnienia władzy przez partię bolszewicką. Jednak skala terroru, który ogarnął ZSRR w latach 1936-1938 nie miała sobie równych. Stalin oszalał ze strachu przed spiskami i dywersyjno-szpiegowską działalnością agentów obcych państw, wydał rozkaz bezwzględnej walki z „wrogami ojczyzny”. W  wyniku zaplanowanych represji zginęły miliony ludzi, kilka milionów aresztowano i zesłano do łagrów. Szacuje się, że na terenie Białoruskiej SRR w latach 1937-1940, z rąk enkawudzistów mogło zginąć nawet 250 tysięcy osób.

Józef Stalin i Nikołaj Jeżow (z prawej)

Józef Stalin i Nikołaj Jeżow (z prawej)

Czystki zapoczątkowała, podpisana 30 lipca 1937 roku, przez ludowego komisarza spraw wewnętrznych Nikołaja Jeżowa, dyrektywa nr 00447, nakazująca zlikwidowanie „wrogów ludu”. Rozporządzenie szczegółowo opisywało przebieg operacji, sposób prowadzenia śledztwa i wyrok jaki ma zapaść. Oszacowano w nim również przykładową liczbę osób, które w poszczególnych republikach należy aresztować. „Wrogów ludu” w dyrektywie podzielono na 2 grupy: pierwsza to ludzie do „likwidacji”, a druga, do zsyłki na Sybir. 5 sierpnia 1937 roku, na mocy wspomnianego rozporządzenia powołano „trójki pozasądowe”, w których skład wchodzili: przedstawiciel NKWD, prokurator i szef lokalnej struktury partyjnej.

Partyjne władze Białorusi dostały dyrektywę do rozpoczęcia operacji 5 sierpnia 1937 roku. 2 tysiące osób zostało wyznaczonych do rozstrzelania, a ok. 10 tys. zesłano do pracy w obozach. Jednak już w następnym roku urzędnicy Białoruskiej SSR chlubili się zabiciem ponad 14 tys. osób. Rozpoczęły się swego rodzaju makabryczne zawody w likwidowaniu „wrogów ludu”.

Aleś Dudar (z lewej) i Valery Marakoŭ (w środku) rozstrzelani w nocy z 29/30 października 1937 roku. Mikola Nikanovič trzy lata spędził na zesłaniu, w 1944 roku zaginął na froncie. Zdjęcie z archiwum L. Marakova. Źródło tut.by

Aleś Dudar (z lewej) i Valery Marakoŭ (w środku) rozstrzelani w nocy z 29/30 października 1937 roku. Mikola Nikanovič trzy lata spędził na zesłaniu, w 1944 roku zaginął na froncie. Zdjęcie z archiwum L. Marakova. Źródło tut.by

Większość białoruskich patriotów, inteligencji: naukowców, działaczy społecznych, polityków, poetów, nauczycieli skazano na areszt i natychmiastowe rozstrzelanie. Badania przeprowadzone na miejscu masowych grobów świadczą o tym, że wszystkie ofiary należały do ludności cywilnej, z różnych warstw społecznych, jednak najliczniejsze ofiary były pochodzenia chłopskiego, robotniczego, była to inteligencja wiejska, drobni urzędnicy, gospodynie domowe, często zupełnie niewinni ludzie, którzy nie wiedzieli za co zostają aresztowani i nie spodziewali się jaki los ich czeka. NKWD nie prowadziło rzetelnych śledztw, nie mieli na to czasu, musieli wykonać plan, dlatego ofiarami padali często przypadkowi ludzie, których brano z ulicy, wywożono, najwymyślniejszymi torturami zmuszano do przyznania się do winy a następnie zabijano strzałem w tył głowy.

Wielu obywateli ZSRR ślepo wierzyło w propagandę radziecką, nie mieli wątpliwości, że śledztwo zostało przeprowadzone rzetelnie i należało zlikwidować tego człowieka jako wroga.

Według historyka Ihara Kuzniacova, NKWD wymyślało różnego typu fikcyjne organizacje faszystowskie, powstańcze, niepodległościowe, a ich członkami czyniono ludzi, którzy nawet nie wiedzieli, że należą do takiej organizacji. Procesy były ukartowane, ponieważ już z góry było wiadomo ile osób ma zginąć w poszczególnych rejonach i obwodach administracyjnych.

Uroczysko Kuropaty

Uroczysko Kuropaty

Jak mówi Ihar Kuzniacoŭ, żeby wśród funkcjonariuszy NKWD nie pojawiły się żadne wątpliwości co do winy oskarżonych, np. w wypadku gdyby musieli rozstrzelać swoich sąsiadów których znali, zorganizowano system przenosin – czekiści z NKWD w Smoleńsku zostali wysyłani na egzekucję do Mińska i na odwrót. Przekonywano ich, że jadą wykonać wyrok na zaciekłych wrogach władzy radzieckiej.

Według historyka zdarzały się jedynie pojedyncze przykłady jawnej odmowy prowadzenia śledztwa, ci, którzy odmówili stanowili ułamek procenta. I co wydaje się paradoksalne, ci którzy sprzeciwiali się w śledztwie i nie donosili, średnio żyli dłużej, ich nie rozstrzeliwano, lecz wysyłano do gułagów, a tam można było przeżyć. „Mieli szansę pozostać ludźmi i przeżyć”. Natomiast ci, którzy masowo podpisywali donosy, jako pierwsi trafiali do grobów.

Ich dramat polegał na tym, że zmuszani i chwaleni za kolaborację, ginęli najszybciej. W tych mogiłach leżą komuniści i bezpartyjni, kaci i ich ofiary. Leżą tu ofiary systemu.- mówi Ihar Kuzniacoŭ.

Aliaksandr Marakoŭ, białoruski pisarz uważa, że tak naprawdę represjonowani byli wszyscy – 10 mln obywateli Białoruskiej SSR, ponieważ każdego mógł spotkać taki los. Ludzie żyli w ciągłym strachu oczekiwania, czy kogoś z jego rodziny lub jego samego nie dotkną represje.

Skazanych wywożono pod Mińsk, do wspomnianych Kuropat, gdzie wykopane były jamy nad którymi ludzi ustawiano tak, by ich ciała po strzale same wpadły do wykopanego dołu. Po szeregu egzekucji dół zakopywano.

Chętnie rozstrzeliwano w dni rocznic i świąt np. Święto Armii czerwonej, 7 listopada – mówi Aliaksandr Marakoŭ.

Źródła:

  • „Wielka czystka” – sposób Stalina na pozbycie się wrogów, www.polskieradio.pl, 27.02.2013
  • Игорь Кузнецов, Куропатское дело: 20 лет спустя, 21.07.2008
  • Kuropaty – droga sumienia, Reż. Uładzimir Samojłau, 2008 r. Białoruś
  • Artur Gniado – Tutakiewicz: Kuropaty – zabici za Polskę i Białoruś, www.dobroni.pl, 30.12.2009
  • http://www.rpo.gov.pl/pliki/1193753513.pdf
  • Piotr Falkowski: Pola śmierci, www.cena prawdy.net, 25.08.2012
  • http://rzecz-pospolita.com/kuropaty0.php3
  • https://be.wikipedia.org/wiki/ Курапаты