Bielarus.pl
Kategorie
Ostatnie
Popularne

Powstanie słuckie

Od 1980 roku 27 listopada jest ważnym dniem dla Białorusinów. Część białoruskiego społeczeństwa świętuje dzień upamiętniający wybuch powstania słuckiego, Dzień Bohaterów (Дзень Герояў).  Niestety jest to święto ignorowane przez władzę.

Po raz pierwszy powstanie słuckie upamiętniono już 11 lat po samym wydarzeniu. Obchody rocznicowe zainicjował Sergiusz Busieł. Spotkanie miało miejsce w Wilnie, brali w nim udział białoruscy studenci.

Co roku na głównym placu w Słucku odbywa się spotkanie oraz rajd po miejscach związanych z powstaniem, skupiające Białorusinów chcących upamiętnić te wydarzenia. Mieszkańcy Białorusi na znak swojej pamięci stawiają w oknach zapalone świece. W Siemieżowie, jednej z miejscowości, w której toczyły się najważniejsze partyzanckie potyczki, znajduje się krzyż i tablica upamiętniająca te wydarzenia.

O bohaterach pierwszego zbrojnego wystąpienia Białorusinów, walczących o swoją niepodległość pamięta również białoruska diaspora. Wydarzenia upamiętniające słuckich powstańców mają miejsce również w Stanach Zjednoczonych, w Londynie, Kanadzie.

27 listopada obchodzimy kolejną rocznicę wydarzeń w słucku. Jest to dobra okazja, aby przypomnieć  to, co działo się  95 lata temu w Słucku i jego okolicach.

Parę słów o powstaniu

Kadr z filmu reż. Valeryj Panamaroŭ "Na czornych ljadach", Bielarusfilm 1994 rok

Kadr z filmu reż. Valeryj Panamaroŭ „Na czornych ljadach”, Bielarusfilm 1994 rok

Po zakończeniu wojny polsko- bolszewickiej, na mocy obustronnych postanowień pozostawiono wolny  pas ziemi pomiędzy oboma państwami.  Owo „Niczyje”, jest  symbolem ziarna białoruskiej państwowości, a jednocześnie tytułem opowiadania Andreja Fedarenki.

Taka sytuacja polityczna stworzyła niepowtarzalną okazję do rozwoju idei narodowo- wyzwoleńczej. Zwłaszcza, że Słuck i okolice od dawna szczyciły się wieloma przedsięwzięciami, które krzewiły myślenie o własnym państwie. Warto  tu wspomnieć o czasopiśmie Paparač Kvietka, czy organizacji Białoruska Chatka.

Dużo częściej wspomina się o działaniach Bułak- Bałachowicza w okolicy Mozyrza, które rozpoczęły się miesiąc przed powstaniem słuckim.

W połowie listopada 1920 roku w Słucku zebrał się Powiatowy Zjazd Białorusi, który przypomniał akt proklamacji BRL z 25 marca 1918 roku i zadeklarował mu wierność. Wtedy powstała też Naczelna Rada Słucczyzny, która stała się organem zarządczym wszelkich działań. Na jej czele stanął Uładzimir Prakulevič.

Zgodnie z decyzją rady wkrótce zainicjowano nabór do lokalnych oddziałów zbrojnych. Zdecydowaną większość białoruskich sił wojskowych stanowili ochotnicy. Pierwszą poważną, słucką formacją wojskową była „I Słucka Brygada Strzelców Wojsk Białoruskiej Republiki Ludowej”. W jej skład weszły dwa pułki: „1 Słucki Pułk Strzelców” i „2 Grozowski Pułk Strzelców”. Według różnych źródeł liczebność pułków liczyła od kilku do nawet 10 tysięcy ochotników. Problem stanowiły natomiast dowództwo, gdyż brakowało wykwalifikowanych kadr.

Źródła historyczne nie określają dokładnie powodów i motywów wybuchu powstania. W większości opracowań historycznych znaleźć można stwierdzenie, iż wybuchło ono „samo z siebie”. Białorusini, korzystając z momentu wycofywania się bolszewików zapragnęli spróbować swoich sił w walce o niepodległe państwo.

Słuckie ochotnicze pułki mimo braku wykwalifikowanych kadr, sprzętu i trudnych warunków mieli na swoim koncie kilka spektakularnych zwycięstw w walkach z bolszewikami. Przez okres trwania powstania brali udział w około dziesięciu potyczkach z Armią Czerwoną. Powstańcom udało wyprzeć siły bolszewickie z kilku wiosek, powiększając tym samym białoruski, wolny pas ziemi, którego początkowa szerokość stanowiła 30 km.

Działania  powstańców zakończyły się 30 grudnia, kiedy to oddziały zostały zmuszone do przekroczenia rzeki Lań po czym w okolicach miejscowości Siniaŭka zostały rozbrojone. Uczestnicy walk zostali internowani.

Mimo oficjalnego zakończenia powstania. Ochotnicy białoruscy, nadal walczyli. Walki partyzanckie trwały aż do 1930 roku. Oddziały ukrywające się w lesie liczyły ok. 3000 osób. Najbardziej znaną grupą partyzantów był „Zielony Dąb”, dowodzony przez Wiaczysława Adamowicza.

Osoby związane z powstaniem

Kadr z filmu reż. Valeryj Panamaroŭ "Na czornych ljadach", Bielarusfilm 1994 rok

Kadr z filmu reż. Valeryj Panamaroŭ „Na czornych ljadach”, Bielarusfilm 1994 rok

Powstanie słuckie oprócz walecznych i heroicznych czynów było także polem waśni i dyskusji. Należy bowiem pamiętać iż powstańcy wywodzili się z różnych środowisk, mieli różne doświadczenia życiowe, przekonania i różne wizje niepodległej Białorusi.

Jednym z nie do końca wyjaśnionych wątków jest zdrada komendanta Czajki. Był on jednym z najważniejszych strategów i wodzów powstania. Dopuścił się jednak zdrady, przekazał informacje dotyczące kondycji słuckich pułków oraz planowanych działań Armii Czerwonej. Różne są interpretacje i domniemania na temat tego czynu, nie jest on też do końca potwierdzony, niemniej jednak wzmianki znaleźć można w niemal każdym historycznym opracowaniu, a także przekazie literackim.

Motyw powstania słuckiego znaleźć można także w białoruskiej literaturze. Pisał o nim m.in. Vasil Bykaŭ w opowiadaniu Na czarnej porębie (dostępne również po polsku w zbiorze opowiadań Ściana). Opis słuckich wydarzeń jest obecny także w opowiadaniu Niczyje Andreja Fiedarenki oraz powieści Plac Woli Alesia Paškieviča.

Wszystkim zainteresowanym pogłębieniem swojej wiedzy historycznej polecam książki Olega Łatyszonka (Białoruskie Formacje Wojskowe 1917-1913, Utworzenie i działalność bojowa I Słuckiej Brygady Strzelców. Listopad — grudzień 1920 r,), dostępne również po polsku lub też zbiór tekstów źródłowych- niestety jedynie po białorusku: Слуцкі збройны чын у дакументах і ўспамінах

Zdj. Flaga Pierwszego Pułku Słuckiego, Wilno (1921)С. Z lewej – Liavon Vitan-Dubiejkaŭski, z prawej – Kapitan sztabu Anton Boryk, źródło:wikipedia